Architektura jako pretekst do rozmowy. Pawilon Eksperymentu otwarty w Łazienkach Królewskich

 

Czy architektura może jeszcze budować wspólnotę? Otwarty właśnie w Łazienkach Królewskich Pawilon Eksperymentu udowadnia, że przestrzeń nie musi być jedynie obiektem do oglądania. Może stać się narzędziem dialogu, integracji i odpowiedzialnego projektowania, a po zakończeniu swojej misji rozpocząć drugie życie w rewitalizowanej Królewskiej Papierni w Konstancinie-Jeziornie.

 

W Łazienkach Królewskich powstała jedna z najciekawszych realizacji eksperymentalnych tego roku. Pawilon Eksperymentu, zbudowany przez studentów i wykładowców Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej we współpracy z Grupą Arche, Fundacją Leny Grochowskiej oraz partnerami projektu, jest czwartą odsłoną programu „Stawiamy_”, który od kilku lat bada społeczną rolę architektury oraz jej wpływ na budowanie relacji między ludźmi. To projekt, który od początku wykracza poza kategorię tymczasowej instalacji. Zamiast spektakularnego gestu proponuje architekturę jako narzędzie budowania więzi. W świecie zdominowanym przez komunikację cyfrową i indywidualizm wspólny stół staje się symbolem spotkania, rozmowy i współdziałania. To właśnie wokół tej idei zaprojektowano tegoroczny pawilon.

 

 

Forma obiektu została podporządkowana funkcji społecznej. Drewniana, wydłużona konstrukcja z charakterystycznym zadaszeniem nie wyznacza jednego sposobu użytkowania. Przeciwnie – zachęca do spontanicznych spotkań, odpoczynku, rozmowy i wspólnego działania. W przeciwieństwie do wcześniejszych pawilonów realizowanych w ramach programu „Stawiamy_”, tegoroczna realizacja odchodzi od centralnej, symetrycznej kompozycji na rzecz linearnego układu, który otwiera nowe scenariusze korzystania z przestrzeni i prowokuje inne formy interakcji. Jak podkreśla Piotr Grochowski, główny architekt Grupy Arche, znaczenie projektu wykracza daleko poza samą architekturę. „To dla nas projekt społeczny angażujący studentów architektury do stworzenia przestrzeni dla ludzi i lokalnej społeczności. Zależało nam na stworzeniu miejsca opartego na łączeniu ludzi i budowaniu więzi społecznych, szczególnie z myślą o osobach wykluczonych.” To zdanie najlepiej oddaje charakter przedsięwzięcia. Architektura nie jest tutaj celem samym w sobie. Jest narzędziem uruchamiania procesów społecznych.

Nie bez znaczenia pozostaje również sposób powstawania pawilonu. W jego realizacji uczestniczyli nie tylko studenci i wykładowcy architektury, ale także podopieczni Fundacji Leny Grochowskiej. Osoby z niepełnosprawnościami współtworzyły elementy wyposażenia i dekoracji, stając się pełnoprawnymi współautorami projektu. Dzięki temu architektura przestaje być wyłącznie efektem procesu projektowego. Sama staje się procesem współpracy. Program „Stawiamy_” od początku rozwija właśnie tak rozumiane projektowanie. Kolejne pawilony nie są jedynie ćwiczeniami formalnymi ani studenckimi eksperymentami. Są próbą odpowiedzi na pytanie, jak architektura może działać w przestrzeni publicznej i jakie wartości może wnosić do codziennego życia mieszkańców. W tym sensie tegoroczna realizacja wydaje się najbardziej dojrzałą odsłoną całego cyklu.

 

 

Projekt wpisuje się również w coraz silniejszy nurt projektowania cyrkularnego. Po zakończeniu ekspozycji w Łazienkach Królewskich konstrukcja nie zostanie rozebrana ani zutylizowana. Pawilon zostanie przeniesiony na teren rewitalizowanej Królewskiej Papierni w Konstancinie-Jeziornie, gdzie będzie funkcjonował jako trwała przestrzeń spotkań dla lokalnej społeczności. To przykład odpowiedzialnego myślenia o architekturze tymczasowej, której życie nie kończy się wraz z zamknięciem wystawy. Takie podejście od lat rozwija Grupa Arche. Firma konsekwentnie pokazuje, że najbardziej zrównoważoną architekturą jest ta, która potrafi wykorzystać istniejące zasoby. W swoim portfolio posiada dziś kilkadziesiąt zrewitalizowanych obiektów historycznych – od dawnych cukrowni i klasztorów po zamki, pałace czy budynki poprzemysłowe. Zamiast burzyć, Arche nadaje im nowe funkcje, zachowując pamięć miejsca i wpisując ją we współczesne potrzeby użytkowników.

 

Jednym z najbardziej ambitnych przedsięwzięć firmy jest rewitalizacja Królewskiej Papierni w Konstancinie-Jeziornie. Historia tego miejsca sięga XVIII wieku, kiedy produkowano tam papier dla dworu królewskiego. Przez lata opuszczony kompleks stopniowo popadał w ruinę. Dziś ma szansę stać się nową częścią miasta – przestrzenią łączącą funkcje mieszkaniowe, hotelowe, kulturalne i społeczne przy jednoczesnym zachowaniu historycznej tkanki przemysłowej.

Przeniesienie Pawilonu Eksperymentu właśnie do tego miejsca nie jest więc przypadkiem. Symbolicznie łączy dwa światy – tymczasową instalację stworzoną przez studentów z długofalowym procesem rewitalizacji jednego z najciekawszych zabytków przemysłowych Mazowsza. To również przykład gospodarki cyrkularnej w praktyce, gdzie architektura nie kończy swojego życia po jednym sezonie, lecz zyskuje nową funkcję i nowych użytkowników. Coraz częściej mówi się o architekturze odpowiedzialnej, zrównoważonej czy inkluzywnej. Pawilon Eksperymentu pokazuje, że wszystkie te pojęcia nabierają znaczenia dopiero wtedy, gdy przekładają się na konkretne działania. Nie poprzez deklaracje zapisane w strategiach ESG, lecz poprzez rzeczywiste projektowanie przestrzeni, która zachęca ludzi do spotkania. Najciekawsze w tej realizacji jest właśnie to, że nie próbuje nikogo olśnić formalnym efektem. Nie chce stać się ikoną ani kolejnym obiektem fotografowanym wyłącznie z drona. Znacznie ważniejsze wydaje się pytanie, które stawia swoim użytkownikom: czy dobrze zaprojektowana przestrzeń nadal potrafi sprawić, że nieznajomi usiądą przy jednym stole i zaczną ze sobą rozmawiać?

 

Być może właśnie w tym tkwi dziś największa siła architektury. Nie w tworzeniu coraz bardziej spektakularnych form, lecz w projektowaniu miejsc, które przywracają ludziom umiejętność bycia razem. Pawilon Eksperymentu pokazuje, że nawet niewielka drewniana konstrukcja może uruchomić dyskusję o odpowiedzialności, wspólnocie i przyszłości przestrzeni publicznej. A to dziś wydaje się znacznie cenniejsze niż kolejny efektowny obiekt.